Uvod:
Na kraju ovog mini-serijala o legendama Topole, osvrćemo se na još nekoliko ličnosti koje zaokružuju sliku – od oficira koji su radili tajne zadatke u Egiptu, preko komandanata veza u vojskama Stepe Stepanovića, do porodica u kojima su tri sina poginula za slobodu. U pitanju su ljudi iz Kloke, Krćevca, Manojlovaca, Ovšišta i Pavlovca.
Dragomir Rakić – inženjerac i oficir iz Kloke na specijalnom zadatku u Egiptu
Dragomir Rakić iz Kloke bio je inženjerac, kapetan u vreme Kolubarske bitke, rođen 1890, umro 1960. godine. Pred Drugi svetski rat bio je u zenitu karijere i verovatno je dostigao i čin pukovnika. Obavljao je obaveštajne zadatke i bio poslat u Egipat na poseban zadatak neposredno posle Martovskog puča 1941.
Posle Drugog svetskog rata povukao se iz javnog života i vratio u Kloku, gde je i umro. Njegov život podseća na filmsku priču – od šumadijskog sela do tajnih zadataka u Africi, pa nazad, u seosko dvorište i tihi završetak života.
Kapetan Jovanović iz Kloke – oficir sa Karađorđevom zvezdom
Kapetan Jovanović, pešadijski kapetan, rođen u Kloki 1887, umro 1953. godine, bio je učesnik oslobodilačkih ratova 1912–1918. Nosilac je Karađorđeve zvezde, što govori o tome da nije bio „samo“ učesnik, već i čovek koji je u presudnim trenucima pokazivao hrabrost i odlučnost.
Selo poput Kloke, koje daje više istaknutih oficira, s pravom je ponelo naziv „oficirsko selo“ – mesto u kojem je vojnički poziv bio više od profesije, gotovo porodična tradicija.
Mihailo Popović – „major Žarić“, načelnik veze Druge armije
Mihailo Popović (1882–1968), poznat kao „major Žarić“, takođe iz Kloke, bio je učesnik oslobodilačkih ratova 1912–1918. Imao je čin majora i bio načelnik veze Druge armije Stepe Stepanovića. U vreme kada su komunikacije bile presudne za uspeh u bici, uloga načelnika veze bila je izuzetno važna.
Njegov nadimak „major Žarić“ svedoči o tome da je bio i prepoznatljiv lik svog vremena, čovek o kojem se pričalo i kojeg su pamtili i van službe.
Danilo Vodeničarević – solunac i domaćin iz Krćevca
Danilo Vodeničarević (1887–1966) iz Krćevca ceo je život proveo u svom selu. Bio je učesnik oslobodilačkih ratova 1912–1918, nosilac Albanske spomenice, odlikovan ordenom kralja Petra i ordenom Karađorđeve zvezde, učesnik proboja Solunskog fronta.
Posle svega, vratio se zemljoradnji i životu uglednog domaćina. U njegovoj biografiji vidimo jedan čest motiv: najveće istorijske epizode proživljene su, a zatim je čovek u tišini obrađivao svoju zemlju i podizao porodicu, kao da je sve „samo ispunio dužnost“.
Braća Ristić iz Manojlovaca – tri sina na oltaru slobode
Periša Ristić iz Manojlovaca imao je šest sinova. Trojica – Arsenije, Marko i Aleksandar – položili su živote za slobodu Srbije u oslobodilačkim ratovima 1912–1918. Ovo je porodica kojoj je pripadala i čuvena Sofija Ristić, kao supruga Ratojice Ristića, jednog od šesterice braće.
Ovaj porodični primer surovo pokazuje šta znači reč „žrtva“ u kolektivnom pamćenju: tri groba, tri imena, tri mlada života prekinuta u ratnom vihoru. Iza njih ostaju roditelji, braća, sestre – i jedna Sofija, koja će kasnije biti upamćena kao „majka hrabrost“.
Narednik Lukić – nosilac Karađorđeve zvezde
Narednik Lukić, koji se pominje u jarmenovačkom kraju kao nosilac Karađorđeve zvezde, bio je jedan od najpoštovanijih ratnih heroja ovog područja. Živeo je krajem XIX i u prvoj polovini XX veka. Nema mnogo podataka o njemu, ali je upamćen kao ugledan građanin i veteran. Spominje ga Miloš Lutovac u monografiji o istoriji jarmenovačke škole, u grupi najznačajnijih predstavnika oslobodilačkih ratova.
Činjenica da je ime jednog narednika ušlo u školsku monografiju govori da je bio više od „običnog vojnika“ – bio je moralni orijentir za svoju zajednicu.
General Živojin Pavlović iz Ovšišta – najviši čin među Ovšištanima
General Živojin Pavlović (1887 – oko 1950) iz Ovšišta završio je Vojnu akademiju u Beogradu, učestvovao u oslobodilačkim ratovima Srbije i stekao više odlikovanja, iako nema preciznih podataka o njima. Vojnu karijeru krunisao je sticanjem najvišeg oficirskog čina – generalpukovnika.
Po tome se izdvaja kao čovek sa najvišim činom među svim Ovšištanima u vojnoj službi. Bio je komandant baterije, a ne pominje se u događajima Drugog svetskog rata, što upućuje da je možda u to vreme već preminuo. Njegov primer pokazuje da je i malo selo moglo da „izvede“ čoveka do samog vrha vojne hijerarhije.
Kapetan Milentije Nikolić – čovek koji je odbio nepravedno unapređenje
Kapetan Milentije Nikolić, rođen 1885. godine, bio je kapetan u oslobodilačkim ratovima, nosilac Karađorđeve zvezde sa mačevima. Postoji posebno upečatljiva priča – jednom prilikom je zarobio austrougarskog komandanta jedne vojne formacije. Kada je došao red da polaže ispit za dalje vojno usavršavanje, trebalo je da ispit polaže upravo pred tim istim čovekom.
Smatrajući da to nije pošteno, obavestio je o tome samog kralja Aleksandra Karađorđevića i odbio je unapređenje u čin majora. Ovo govori da je, pored hrabrosti u boju, imao i jaku unutrašnju meru pravde i ličnog dostojanstva, spreman da se odrekne karijernog napredovanja ako je smatrao da je procedura ponižavajuća ili nepravična.
Milosav Banić – kapetan poginuo na Kolubari
Milosav Banić iz Pavlovca poginuo je u Kolubarskoj bici u novembru 1914. godine. Bio je jedan od najobrazovanijih oficira, kadet Vojne akademije i komandant bataljona. Poginuo je sa činom kapetana. U trenutku kada je Srbija stajala na ivici poraza, Kolubarska bitka donela je veliki preokret – ali su je platili i oficiri poput Banića, koji su dali život u ključnom trenutku.
Njegova pogibija je podsetnik da su u tim sudbonosnim bitkama ginuli i oni za koje se očekivalo da će jednog dana biti generali i komandanti – ljudski potencijal koji je ostao zauvek pod zemljom negde na obroncima Kolubare.
Zaključak:
Kloka, Krćevac, Manojlovci, Ovšište i Pavlovac zaokružuju priču o oficirskoj, ratničkoj i moralnoj tradiciji topolskog kraja. Od tajnih misija u Egiptu do odbijanja nepravednog unapređenja, od generala do narednika, od tri poginula brata u jednoj porodici do jednog kapetana čije ime čeka ulicu – sve su to fragmenti mozaika koji zovemo „Legende Topole“.
Čuvajući ova imena u javnom prostoru – u objavama, emisijama, projektima – mi ne radimo samo istoriju, već i vaspitanje: budućim generacijama ostavljamo primer kako se živi, bori i stoji uspravno pred svojim vremenom.
Autor teksta: Peđa Filipović
Medijski sadržaj broj 6
Naziv projekta:„LEGENDE TOPOLE“
